Welkom op het digitale dorpsplein van Mariaheide

Tegenwoordig weten we niet beter dan dat de buurtschap Duifhuis sterk verbonden is met Maria-Heide, ook al behoort zij tot de gemeente Uden. Het is zelfs zo dat Duifhuis al een rol speelde in geschiedenis van Maria-Heide voordat het dorp daadwerkelijk bestond. Interessant genoeg om ons te verdiepen in de gezamenlijke geschiedenis van Duithuis en Maria-Heide.

We beginnen daarbij met de naam ‘Duifhuis’. Er doen verschillende verhalen de ronde over het ontstaan van de naam. De bekendste verklaring is de legende over de kasteelheer Arnoud van Duifhuis die duiven hield en een duiventoren of duifhuis liet bouwen. Daarmee zou ook de naam Torenweg verklaard zijn als de plaats waar de duiventoren stond. Er is echter geen historisch bewijs dat er een kasteel met een duiventoren op Duifhuis heeft gestaan en dat daar ene Arnoud van Duifhuis woonde.

Jan Timmers van Heemkundekring Uden vond een andere verklaring voor de naam ‘Duifhuis’, die niets met het houden van duiven te maken heeft. Hij ontdekte dat er al in de 14e eeuw aan de zuidkant van Uden een hoeve staat die ‘Thuyftheze’ wordt genoemd. De bewoners van de hoeve, Robert en Hendrik, worden ‘van Thuyftheze’ genoemd. Deze familienaam met verschillende spellingen blijft daarna nog eeuwen bestaan. Omdat nazaten van Robert en Hendrik naar Veghel verhuizen en daar allerlei functies in het gemeentebestuur vervullen en dus in de archieven terechtkomen, kunnen we de verandering van de achternaam van ‘Thuyftheze’ in ‘Duifhuis’ volgen. In 1380 is het dus ‘Thuyftheze via ‘Tuijfhuijs’ wordt het ‘Duijfhuys’ en tenslotte ‘Duifhuis’. Het is opvallend dat in het dialect nog wel van ‘Tuifes’ gesproken wordt als het over ‘Duifhuis’ gaat. Het dialect gaat dus nog van de oude naam uit.

Timmers zoekt ook naar een verklaring van de naam ‘Thuyftheze’. Hij denkt dat ‘Thuyf’ mogelijk een plant of boom is die tegenwoordig een andere naam heeft of dat het de oorsprong is van het woord ‘toef’ dat bosje of pol zou kunnen betekenen. ‘Heze’ staat voor struikgewas of kreupelhout. ‘Thuyftheze’ zou dus een gebied met veel struikgewas en graspollen kunnen zijn.

We maken een sprong naar de zeventiende eeuw. De Nederlandse protestanten zijn in opstand gekomen tegen hun katholieke Spaanse overheersers. Tachtig jaar lang woedt er een oorlog die uiteindelijk in 1648 met de Vrede van Munster eindigt. In 1629 wordt Den Bosch belegerd door de legers van Frederik Hendrik van Oranje. Hij verovert de stad en het land eromheen en vanaf dat moment mag het katholieke geloof niet meer in het openbaar worden beleden. Dat geldt ook voor Veghel. Als de katholieken toch missen houden, worden de borgemeesters (penningmeesters) van de gemeente ter verantwoording geroepen bij de hoogschout in Den Bosch. In 1635 wordt een boete van 300 gulden opgelegd, een enorm bedrag in die tijd. Om verdere boetes te voorkomen, zoeken de katholieken in 1638 hun toevlucht in een schuilkerk net over de grens van Veghel met Uden. Uden ligt in het Land van Ravenstein en daar heerst godsdienstvrijheid. Peter Roelofs op Duifhuis stelt zijn woning beschikbaar aan de Veghelse katholieken.        

 E00.14 Grenskerk Land van Ravenstein klEen oud kaartje met in de cirkel de plek waar de kapel op Duifhuis stond, net over de grens met het Land van Ravenstein.                                                

Na de Vrede van Munster moet de katholieke kerk in Veghel overgedragen worden aan de zeven protestanten die er wonen. Pastoor Houbraken wordt verjaagd uit zijn kerk en parochie. Hij koopt in 1649 het perceel grond waarop de woning van Peter Roelofs staat.

Als de katholieke schoolmeesters in Veghel worden vervangen door protestanten, wordt in de schuilkerk ook onderwijs gegeven aan katholieke kinderen. Ook worden er duivelsuitdrijvingen gedaan.

De schuilkerk blijft in gebruik tot 1672 als de Fransen de Nederlanden binnenvallen en het de katholieken weer wordt toegestaan hun missen in Veghel te houden. Ze bouwen een nieuwe schuurkerk in het centrum van Veghel, ongeveer op de plaats waar nu de Lambertuskerk staat. Tot 1740 wordt er nog onderwijs gegeven in de schuilkerk op Duifhuis. Daarna hebben de katholieken blijkbaar minder moeite met protestantse schoolmeesters.

In 1888 laat de Veghelse pastoor Clercx een gedenkteken bouwen ter herinnering aan de schuilkerk op Duifhuis. Aanvankelijk staat dit gedenkteken op Udens grondgebied, maar in 1994 wordt de gemeentegrens tussen Veghel en Uden opnieuw vastgesteld waardoor het gedenkteken in Veghel komt te staan. Tegenwoordig is het eigendom van de Franciscusparochie.

   Grensmonument zwHet monument voor de grenskapel dat pastoor Clercx in 1888 liet bouwen.       

Was er dus in de 17e eeuw al samenwerking op kerkelijk gebied tussen Duifhuis en Veghel, in 1920 wordt er opnieuw aansluiting gezocht. In 1906 heeft Gijsbertus van Haaren zijn eigen parochie gesticht in het Veghelse gehucht De Heide. Hij bouwt er een kerk, een klooster en een school en noemt zijn parochie Maria-Heide. De Heise mensen hoeven niet langer naar Veghel voor de mis en onderwijs. Tegen de nieuwe parochie ligt de buurtschap Duifhuis, die deel uitmaakt van de gemeente Uden. De inwoners van Duifhuis gaan zich meer en meer op Maria-Heide richten omdat het centrum van Uden voor hen ver weg is. In 1920 doen zij dan ook een verzoek aan het bisdom om toegevoegd te worden aan de parochie Maria-Heide. Dat verzoek wordt ingewilligd door bisschop Diepen. Vanaf dan loopt de parochiegrens door op Udens grondgebied tot de spoorlijn Boxtel-Wesel. Henricus van den Berk woont als enige aan de andere kant van de spoorlijn en vreest afgesneden te worden van zijn buurtgenoten op Duifhuis. Hij dient een bezwaarschrift in bij de bisschop waarin hij vraagt om de samenvoeging terug te draaien ’in naam van onzen rechtvaardigen Verlosser’, maar de bisschop gaat er niet op in.   

Bertha Hent Hendrikus van den Berk en Mien v Dijk ca 1935 z KLHenricus (Hent) van den Berk die bezwaar maakte tegen de samenvoeging van Duifhuis en de parochie Maria-Heide.                     

Ook de Udense pastoor en kapelaans hebben bezwaren. Zij lopen inkomsten van hun jaarlijkse ommegang mis. Tijdens de ommegang worden rogge, boekweit en eieren door de mensen van Duifhuis afgestaan, die dan weer verkocht kunnen worden door de pastoor en de kapelaans. Pastoor van Haaren is niet van plan om de ommegang uit te voeren en de ontvangen goederen aan de kapelaans in Uden af te staan. Hij doet aan de bisschop een voorstel om hen schadeloos te stellen door de gederfde inkomsten te vergoeden uit de kerkkas van Uden. De bisschop gaat hiermee akkoord, maar toch is door de samenvoeging de relatie tussen pastoor van Haaren en de Udense pastoor Swinkels voorgoed bedorven. In zijn Memorabilia schrijft pastoor van Haaren hierover dat pastoor Swinkels niet komt opdagen op zijn jubileumfeest en de jongste kapelaan stuurt. Op een ander moment wordt hij volkomen genegeerd door zijn Udense collega.

Ommegang z ZWDe ommegang voor de Heise pastoor.

Op zondag 25 april 1920 wordt de samenvoeging van Duifhuis met de parochie Maria-Heide afgekondigd. Na de mis wordt Hendrica Maria Schepers als eerste kind van Duifhuis gedoopt. Duifhuis krijgt ook een eigen kerkmeester, Adrianus van Lieshout.

Intussen worden er meer huizen gebouwd aan de andere kant van de spoorlijn Boxtel-Wesel, dus tussen Maria-Heide en de Hoogstraat in de gemeente Uden. De bewoners van deze huizen, aan wat later de Hondsrogstraat wordt, moeten drie kwartier lopen om in Uden naar de kerk te gaan. De kerk in Maria-Heide is maar tien minuten lopen en dus doen zij een verzoek bij de bisschop om voortaan tot de parochie van pastoor van Haaren te mogen behoren. De bisschop gaat akkoord. De onderhandelingen tussen pastoor van Haaren en zijn nieuwe Udense collega, pastoor Goossens, verlopen soepeler dan in 1920. Beiden komen overeen dat de parochiegrens vanaf 3 oktober 1934 op de doorgaande weg van Uden naar Veghel loopt, de vroegere Hondsrogstraat die inmiddels Nieuwe Veldenweg is geworden.

Pastoor SwinkelsDe Udense pastoor Swinkels.

De toevoeging van Duifhuis aan de parochie Maria-Heide legt pastoor van Haaren bepaald geen windeieren. Hij heeft goede contacten met de bewoners en wordt regelmatig in hun testament vernoemd.

Zo ook bij de gezusters Geertruida en Petronella van der Wijst. Pastoor van Haaren erft van hen twee boerderijen met bijbehorende grond. Dit was de boerderij met bijbehorende grond aan de tegenwoordige Nieuwe Veldenweg 4 waar vroeger Frans Verbossen woonde en de boerderij met het huidige adres Duifhuizerweg 6-6a waar vroeger Willem de Groot woonde.

 Pastoor van HaarenDe Heise pastoor van Haaren.

 

Boerderij met Ad Verbossen z ZW ongeveer 1948Ad Verbossen voor een van de boerderijen die pastoor van Haaren erfde van de gezusters van der Wijst.

Wie meer wil weten over de geschiedenis van ‘Thuyftheze’ kan terecht op de website van Jan Timmers (www.jantimmerscultuurhistorie.nl).

Voor meer informatie over de schuilkerk kunt u de website Oud Zijtaart van Martien van Asseldonk raadplegen (www.oudzijtaart.nl).

Nieuw op deze site

11 005 6k 1.

Een klein dorp, maar wel het hart van Uden-Veghel, dat is Mariaheide. De meer dan 1600 inwoners leven er gemoedelijk met elkaar. Ooit was Mariaheide een kruispunt van spoorlijnen en hoofdwegen, nu is al dat verkeer verdwenen en zijn het vooral fietsers die Mariaheide doorkruisen. Ooit vormde 'stoplichten' het middelpunt van het dorp, nu zijn dat de mensen die van Mariaheide een bloeiende gemeenschap maken waar iedereen welkom is. Gastvrij en een bezoek meer dan waard: Mariaheide!

Back to top