Welkom op het digitale dorpsplein van Mariaheide

In dit artikel besteden we aandacht aan een fenomeen uit het Rijke Roomse Leven: de Zouaaf oftewel de pauselijke soldaat. Ook Mariaheide heeft een Zouaaf voortgebracht, Martinus Schepens uit Huigenbos.

Italië, zoals we dat nu kennen, bestaat in het begin van de negentiende eeuw nog niet. Het grondgebied is een lappendeken van verschillende onafhankelijke staatjes, waaronder de Kerkelijke Staat. De Kerkelijke Staat waar de paus de hoogste bestuurder is en die dus ook wereldlijke macht heeft. De Kerkelijke Staat heeft als grondgebied ongeveer het gehele midden van het tegenwoordige Italië.

Langzaam maar zeker beginnen de onafhankelijke staatjes zich samen te voegen en ontstaat er een eenheidsstaat. Koning Victor Emanuel II van Sardinië en generaal Giuseppe Garibaldi veroveren steeds meer grondgebied en uiteindelijk wordt in 1861 het Koninkrijk Italië uitgeroepen met Turijn als voorlopige hoofdstad.

Kerkelijke StaatHiernaast: Italië in de negentiende eeuw. Het groene gebied is het grondgebied van de Kerkelijke Staat.

Het grondgebied van de Kerkelijke Staat is dan al aanzienlijk kleiner geworden en beperkt zich tot Rome en directe omgeving. De nieuwe koning wil Rome tot hoofdstad van zijn koninkrijk uitroepen, maar Rome is op dat moment nog onderdeel van de Kerkelijke Staat. Een conflict tussen het nog jonge Koninkrijk Italië en de paus is onvermijdelijk. Paus Pius IX weigert zijn grondgebied af te staan en wendt zich tot zijn volgelingen om hem te helpen bij de verdediging van het laatste stukje Kerkelijke Staat tegen de nationalisten van Garibaldi. Hij roept ongehuwde katholieke jongemannen op hem te helpen bij de verdediging van zijn laatste grondgebied. In Europa reageren duizenden katholieken op zijn oproep. In eerste instantie vooral Fransen en Belgen, later ook Nederlanders. Een derde van de 11.000 pauselijke soldaten zou uiteindelijk uit Nederland komen.

  

Pius ix zwHiernaast: paus Pius IX.

Deze pauselijke soldaten worden Zouaven genoemd. De naam Zouaven werd oorspronkelijk gebruikt voor Algerijnse Berbersoldaten, die meevochten in het Franse leger. Later werden
de soldaten in het pauselijke leger en Poolse soldaten, die in de 19e eeuw tegen de Russen vochten, ook Zouaven genoemd.

Omdat alleen vrome katholieken in aanmerking komen voor uitzending, moet de plaatselijke pastoor een schriftelijke verklaring afgeven dat de jongeman een goed katholiek en van onbesproken gedrag is.
Na goedkeuring van de pastoor, meldt de aanstaande Zouaaf zich in Oudenbosch in West-Brabant, het centrale vertrekpunt. Na een eerste algemene keuring, volgt een nog strengere keuring in Brussel. Als alles in orde is, kan de uitzending plaatsvinden: vanuit Brussel met de trein via Parijs naar Marseille, dan per schip over de Middellandse Zee naar een havenstad bij Rome.

In Rome aangekomen ontvangt de aspirant-soldaat een stamnummer en krijgt hij militaire kleding. Deze kleding bestaat uit een vest, een kort jasje, een wijde broek van grijsblauw laken afgezet met rode tressen, een rode ceintuur, bindwindsels, lage slobkousen en een grijze kepie.Daarna volgt ter plaatse een opleiding van vier tot zes weken, waarin de soldaat leert marcheren en met verschillende wapens omgaan.

Zouaaf Hiernaast: een Zouaaf in zijn uniform

De Nederlander die zich aanmeldt voor het pauselijke leger is Antonius Verheijen (1831-1882). Hij is een oom van Jan Verheijen, die later de eerste Heise molenaar zou worden. In 1860 laat Antonius zich in Rotterdam inschrijven bij de Tirailleurs Franco Belges, dit zijn de voorlopers van de Zouaven. In 1866 keert Antonius Verheijen terug naar Nederland.

Ook in Veghel wordt vanaf de preekstoel een oproep gedaan om de paus te helpen de strijd aan te gaan tegen Victor Emanuel II en Garibaldi. Op 5 februari 1862 geeft Martinus Schepens, geboren op 27 maart 1832, gehoor aan de oproep van paus Pius IX. Hij heeft al enige militaire ervaring opgedaan bij de Nationale Militie. Martinus wordt gesteund door de Veghelse pastoor. De mensen van het gehucht De Heide moeten in Veghel naar de kerk, omdat de parochie Mariaheide nog niet bestaat. De aanmelding van Martinus bij het pauselijk leger is het gesprek van de dag in De Heide en omgeving. Martinus vertrekt in 1865 onder nummer 2274 naar Rome. In 1867 neemt hij deel aan de veldtocht naar Mentana, waar de soldaten van de paus de legers van Garibaldi een verpletterende nederlaag bezorgen. Met name de Nederlandse Zouaven doen van zich spreken en Martinus ontvangt voor zijn dapperheid het Mentana-Kruis.

 

LijstofficierenmetvermeldingMHiernaast een lijst van de Zouaven in West-Europa met bovenaan Martin(us) Schepens.

 

 

 

 

 

 

mentanakruisHiernaast: het Mentanakruis

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Na twee jaar mag hij naar huis, om in mei 1869 weer opnieuw dienst te nemen in het pauselijk leger als soldaat der 1e klasse. Het lukt de paus en zijn Zouaven drie jaar lang om de verovering van Rome tegen te houden. In 1870 worden de Franse troepen, die tot dan toe de Zouaven hadden ondersteund, teruggeroepen, omdat ze nodig zijn in de Frans-Duitse Oorlog. Zonder de steun van de Fransen zijn de Zouaven niet opgewassen tegen de legers van Garibaldi. Op 20 september 1870 wordt Rome opnieuw aangevallen. De 5000 overgebleven Zouaven hebben geen schijn van kans tegen de overmacht van 60.000 nationalisten en Rome wordt ingenomen door Garibaldi. De paus moet zich terugtrekken in een klein gebied in Rome, wat we nu kennen als Vaticaanstad. Hij heeft geen enkele wereldlijke macht meer, alleen nog kerkelijke. De Kerkelijke Staat bestaat niet meer. Ter nagedachtenis aan de gesneuvelde Zouaven laat paus Pius IX nog wel een monument oprichten op het kerkhof Verano in Rome.

 Hotel De Korenbeurs UdenHierboven: Hotel de Korenbeurs in Uden. Het hotel zat ongeveer op de plek waar nu Eye Wish Opticiens is gevestigd.

Het pauselijk leger wordt ontbonden en de Zouaven moeten Italië verlaten. Ook Martinus Schepens keert terug naar Nederland. Hij gaat in de ‘Straat’ in Uden wonen, in hotel De Korenbeurs. Naast tapper in het hotel, is Martinus ook koopman. Hij trouwt op 29 april 1872 met Christina van den Boom, die al drie kinderen uit een eerder huwelijk heeft. Ze krijgen samen nog twee kinderen, Adrianus en Regina. Adrianus, geboren op 15 augustus 1873, treedt min of meer in de voetsporen van zijn vader en wordt priester in Diest (België).Martinus Schepens overlijdt op 4 december 1894 in Uden.

Hieronder: het bidprentje van Martinus Schepens waarin wordt vermeld dat hij Zouaaf is geweest.

Bidprentje Martinus Schepens 1832 1894kp

 

Nieuw op deze site

11 005 6k 1.

Een klein dorp, maar wel het hart van Uden-Veghel, dat is Mariaheide. De meer dan 1600 inwoners leven er gemoedelijk met elkaar. Ooit was Mariaheide een kruispunt van spoorlijnen en hoofdwegen, nu is al dat verkeer verdwenen en zijn het vooral fietsers die Mariaheide doorkruisen. Ooit vormde 'stoplichten' het middelpunt van het dorp, nu zijn dat de mensen die van Mariaheide een bloeiende gemeenschap maken waar iedereen welkom is. Gastvrij en een bezoek meer dan waard: Mariaheide!

Back to top